Làng đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ (Từ Sơn, Bắc Ninh) 1 trong những làng nghề nổi tiếng nhất về đồ gỗ mỹ nghệ với khoảng 500 hộ buôn bán lớn, sở hữu khối tài sản hàng chục, hàng trăm tỷ trở lên, thường được biết đến với những cái tên rất kêu: làng giám đốc, làng đại gia…

Đồng Kỵ cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km về phía Đông Bắc thuộc thị xã Từ Sơn (Bắc Ninh) là trung tâm của một cụm khoảng 10 làng nghề đồ gỗ mỹ nghệ. Hiện nay, không ai biết làng Đồng Kỵ bắt đầu với nghề đồ gỗ mỹ nghệ từ bao giờ, chỉ biết đây vốn là nghề cha truyền con nối. Ngay từ nhỏ rất nhiều trẻ đã được bố mẹ dạy cầm đục trước khi cầm bút viết.

Thực tế, làng Đồng Kỵ chỉ mới nổi lên chục năm trở lại đây, thời gian trước đó là ngôi làng nổi tiếng nghèo đói không có đất để làm ruộng. Và cho dù nhà nào có đất đi chăng nữa thì khi thời tiết thuận hòa mới tạm đủ ăn, còn không phải chạy ăn từng bữa. Chính vì không thể trông vào nghề nông, nên nhiều gia đình buộc phải dựa vào nghề mộc ông cha để lại làm kế sinh nhai. Dân làng bắt đầu đi khắp xứ để đóng thuê tủ, giường, nhà, cửa… hết thế hệ này đến thế hệ khác, con trai học nghề do chính cha chú dạy và cùng nhau rong ruổi khắp nơi. Còn phụ nữ thì kiếm kế sinh nhai bằng cách buôn bán ra các vùng lân cận như Hà Nội chẳng hạn.

Và cái gì đến cũng phải đến, thời kỳ hoàng kim của dân làng Đồng Kỵ bắt đầu khi người dân nơi đây chuyển sang làm đồ gỗ giả cổ, với tay nghề khéo léo, từng sản phẩm của họ đều được khách từ nhiều nơi trên cả nước ưa thích mua với giá rất cao. Kể từ đó, ngôi làng ngày xưa nay đã được thay da đổi thịt với những dãy nhà cao tầng nối tiếp nhau nằm san sát dọc theo con đường làng.

Ra ngõ gặp… giám đốc

Mới đầu sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ tại miền Nam. Tuy nhiên, một số chủ nghề đã nhanh nhạy, khéo léo, tìm cách bắt mối và mở rộng ra thị trường thuộc nhiều nước Đông Nam Á như Thái Lan, Lào, Campuchia . Đầu thập kỷ 80 và 90 được xem là thời kỳ nở rộ phát triển nhất của làng nghề Đồng Kỵ với sản phẩm được phân phối trên toàn quốc và rất nhiều nước thuộc châu Á khác. Trung Quốc cũng trở thành thị trường tiêu thụ lớn nhất với hơn 50% sản phẩm do Đồng Kỵ chế tạo ra.

Vì thế, nên không có ngạc nhiên gì khi nhiều gia đình “phất lên như diều gặp gió” theo ông Ngô Xuân Tạo, Chủ tịch UBND phường Đồng Kỵ cho biết: “Phường có khoảng 3.000 hộ dân thì hầu hết đều có từ vài trăm triệu đến vài tỷ trong nhà. Khoảng 500 hộ buôn bán lớn có hàng chục, hàng trăm tỷ trở lên.”

” Những doanh nghiệp có tên tuổi trong phường như Hưng Long, Thành Đạt, Đông Dương, Hoàng Hải, Việt Hà… nhập hàng chục tỷ tiền gỗ một lúc là chuyện bình thường.”

” Ngoài những sản phẩm tượng Phật có giá vài triệu đến vài chục triệu đồng, việc mua bán những bộ sản phẩm lên đến hơn chục tỷ đồng ở Đồng Kỵ đã không còn là chuyện hiếm. Ngày trước, ô tô của người dân đổ dọc hai bên đường, nhưng giờ chẳng ai còn ý định mua ô tô nữa vì không có chỗ để”.

Vì thế nên càng ngày càng có nhiều hộ đăng ký kinh doanh trên địa bàn phường. Thậm chí có những gia đình có 2 đến 3 giám đốc là điều rất bình thường. Xưởng sản xuất và các cửa hàng liên tiếp được khai trương nhiều tới mức người làng còn nói vui có khi sáng ngủ dậy đã thấy hàng xóm trở thành giám đốc!

Cũng nhờ mức thu nhập hấp dẫn từ làng nghề, nên nhiều thanh niên trong làng dù tốt nghiệp đại học, cao đẳng cũng đều về lập nghiệp tại quê hương thay vì tìm kiếm cơ hội tại những thành phố lớn như nhiều sinh viên khác. Hoặc nhiều bạn trẻ còn bỏ việc tại nhiều công ty lớn để về làm cho công ty gia đình hoặc mở công ty riêng.

Thời hoàng kim nay còn đâu?

Sau quãng thời gian huy hoàng, ngôi làng tỷ phú chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc này bắt đầu gặp nhiều khó khăn, việc xuất khẩu bị đình trệ, lượng tồn của các mặt hàng gỗ, nhất là gỗ trắc lên tới hàng chục nghìn m3. Hàng trăm cửa hàng dọc hai bên đường đều vắng như “chùa bà đanh” tịnh không một bóng người. Thậm chí với tình trạng vắng vẻ triền miên khiến nhiều chủ cửa hàng đã buộc phải đóng cửa. Trong làng cũng không còn nhộn nhịp tiếng đục đẽo lách cách như xưa, cả làng đều như trùng xuống yên ắng lạ thường.

Rất nhiều các doanh nghiệp đã bị phá sản, phải bán tống bán tháo để tránh bị siết nợ hay buộc phải ly tán, là hình ảnh thường thấy  trong vài năm gần đây, tại làng nghề từng giàu “nứt đố đổ vách” này.

Theo bà bà Lê Thị Thúy, Giám đốc Công ty Đồ gỗ mỹ nghệ Kim Long cho biết “Những năm trước, sản phẩm của công ty chúng tôi như các loại bàn ghế, ghế trường kỷ làm bằng các loại gỗ quý như trắc, hương xuất khẩu sang Trung Quốc với số lượng rất lớn, giá từ 120 – 300 triệu đồng/bộ. Nhưng nay đã không còn được như trước nữa, hiện chúng tôi chỉ tập trung vào thị trường trong nước”.

Sở dĩ nhiều đại gia tại làng nghề phải lao đao vì thị trường gỗ vốn lên xuống thất thường, rất nhiều người đã phải đi vay với lãi suất cao để đầu tư vào sản xuất, cũng như nhập các loại gỗ quý vào thời điểm “sốt” có thể lên tới vài trăm triệu/m2. Không những vậy, nếu trước đây chỉ có Đồng Kỵ là nơi duy nhất sản xuất được những sản phẩm có giá trị cao, thì nay trên cả nước rất nhiều địa phương cũng tham gia vào thị trường này chế tác các bức tượng Di Lặc hay Quan công vô cùng tỉ mỉ và tinh tế, nên càng ngày sẽ phải cạnh tranh khốc liệt hơn.

Chính vì thế nhiều doanh nghiệp gỗ Đồng Kỵ đang tìm những hướng đi mới để có thể tồn tại và đứng vững trong thị trường càng ngày càng nhiều cạnh tranh khốc liệt như hiện nay.